Protokoły pocztowe: SMTP, POP3, IMAP
SMTP wysyła, POP3 pobiera, IMAP synchronizuje – droga wiadomości e-mail, porty 25, 587, 465, 110, 995, 143 i 993, webmail oraz budowa adresu.
Opis
Poczta elektroniczna używa osobnych protokołów do wysyłania i do odbierania. To rozróżnienie jest sednem wszystkich pytań na ten temat.
SMTP służy wyłącznie do wysyłania. Przenosi wiadomość od programu pocztowego do serwera nadawcy, a potem między serwerami, aż do serwera odbiorcy. Nie potrafi niczego pobrać.
Do odbierania służą dwa konkurencyjne protokoły. POP3 pobiera wiadomości na urządzenie i domyślnie usuwa je z serwera – poczta jest w jednym miejscu, offline. IMAP zostawia wiadomości na serwerze i tylko synchronizuje ich widok, dzięki czemu ta sama skrzynka wygląda tak samo na telefonie i na komputerze.
Cztery zasady, które wystarczą do większości pytań:
- Jeden protokół w górę, dwa w dół. Wysyłasz zawsze SMTP-em, odbierasz POP3 albo IMAP-em – nigdy odwrotnie. Zestaw „SMTP, POP3, IMAP” to komplet: czwartego protokołu pocztowego nie ma.
- POP3 przenosi, IMAP wypożycza. POP3 traktuje serwer jak skrzynkę na listy, którą się opróżnia; IMAP jak archiwum, w którym wiadomości zostają, a program tylko je pokazuje.
- Każdy z trzech protokołów ma port zwykły i port szyfrowany. Wersja szyfrowana to ten sam protokół zamknięty w TLS, a nie inny protokół. Stąd pary numerów: 110 i 995, 143 i 993, 587 i 465.
- Wszystkie trzy działają na TCP. Wiadomość musi dojść w całości i w kolejności, więc żaden z nich nie korzysta z UDP. Samo pojęcie portu i zbiorczą tabelę numerów opisuje hasło Protokoły TCP/IP.
Skróty i rozwinięcia
- SMTP
- Simple Mail Transfer Protocol protokół wysyłania poczty: program do serwera i serwer do serwera
- POP3
- Post Office Protocol version 3 pobiera wiadomości na urządzenie i domyślnie kasuje je z serwera
- IMAP
- Internet Message Access Protocol trzyma wiadomości na serwerze i synchronizuje ich widok między urządzeniami
- MUA
- Mail User Agent program pocztowy użytkownika, na przykład Thunderbird, Outlook, aplikacja w telefonie
- MTA
- Mail Transfer Agent serwer poczty, który przyjmuje wiadomość i przekazuje ją dalej SMTP-em
- MDA
- Mail Delivery Agent część serwera odbiorcy, która wkłada wiadomość do właściwej skrzynki
Jak to działa
Droga wiadomości od kliknięcia „Wyślij” do pojawienia się jej na ekranie odbiorcy ma cztery odcinki i tylko na trzech z nich pracuje protokół sieciowy:
- Program nadawcy do serwera nadawcy – SMTP. Program pocztowy (MUA) łączy się z serwerem poczty wychodzącej, uwierzytelnia się i oddaje mu wiadomość. Służy do tego port 587, historycznie 25.
- Serwer nadawcy do serwera odbiorcy – też SMTP. Serwer sprawdza w systemie DNS, która maszyna obsługuje pocztę domeny odbiorcy, i przekazuje jej wiadomość na porcie 25. Ten sam protokół obsługuje więc dwa różne odcinki drogi.
- Serwer odbiorcy wkłada wiadomość do skrzynki. Tu żaden protokół sieciowy nie działa – to operacja wewnątrz serwera, wykonywana przez MDA. Wiadomość czeka w skrzynce, aż odbiorca po nią sięgnie.
- Serwer odbiorcy do programu odbiorcy – POP3 albo IMAP. Dopiero teraz wchodzi protokół odbierania i to odbiorca wybiera który. POP3 ściąga wiadomość na dysk i zwykle kasuje kopię z serwera; IMAP zostawia ją na serwerze i pobiera tylko to, co akurat wyświetla.
Kluczowa obserwacja: poczta nie jest wysyłana „do odbiorcy”, tylko na jego serwer. Wiadomość może leżeć w skrzynce tygodniami, więc wyłączony komputer odbiorcy w niczym nie przeszkadza.
Webmail to nie czwarty protokół, tylko inny sposób obsługi odcinka 4. Przeglądarka łączy się ze stroną dostawcy poczty przez HTTPS na porcie 443, a całą pracę z wiadomościami wykonuje serwer. Na zewnątrz ten sam serwer nadal nadaje i odbiera SMTP-em – zmienia się wyłącznie to, czym użytkownik ogląda skrzynkę.
Budowa adresu e-mail to część-lokalna@domena, na przykład anna.kowalska@przyklad.pl. Część przed małpą identyfikuje konto na serwerze (litery, cyfry, kropka, myślnik, podkreślenie – bez polskich znaków i spacji). Część po małpie to nazwa domeny, którą serwer nadawcy zamienia na adres serwera pocztowego. Adres bez małpy albo bez domeny nie jest adresem e-mail.
Załącznik i pola adresowe. Załącznik nie jedzie osobnym kanałem: jest zakodowany tekstowo i doklejony do tej samej wiadomości, dlatego rośnie o mniej więcej jedną trzecią i wlicza się do limitu rozmiaru (zwykle 20–25 MB). Pole DW (do wiadomości, CC) dokłada odbiorców jawnie – każdy widzi wszystkich. Pole UDW (ukryte do wiadomości, BCC) dokłada odbiorców, których adresy nie trafiają do doręczanej wiadomości, więc adresaci nie widzą się nawzajem.
Tabela
| Sytuacja | Protokół | Port zwykły | Port szyfrowany |
|---|---|---|---|
| Program pocztowy oddaje wiadomość serwerowi nadawcy | SMTP | 587 (dawniej 25) | 465 |
| Serwer nadawcy ustala, gdzie stoi serwer odbiorcy | DNS – patrz osobne hasło | 53 | – |
| Serwer nadawcy przekazuje wiadomość serwerowi odbiorcy | SMTP | 25 | 25 z szyfrowaniem STARTTLS |
| Serwer odbiorcy wkłada wiadomość do skrzynki | brak protokołu sieciowego (MDA) | – | – |
| Program odbiorcy ściąga pocztę i kasuje ją z serwera | POP3 | 110 | 995 |
| Program odbiorcy synchronizuje foldery ze skrzynką | IMAP | 143 | 993 |
| Odbiorca otwiera skrzynkę na stronie dostawcy (webmail) | HTTPS | 443 | 443 |
| Telefon i laptop mają widzieć te same przeczytane wiadomości | IMAP | 143 | 993 |
| Chcesz czytać całą pocztę bez internetu, na jednym komputerze | POP3 | 110 | 995 |
| Przenosisz wiadomość do folderu Archiwum widocznego też na telefonie | IMAP | 143 | 993 |
| Odpowiadasz na wiadomość i klikasz Wyślij | SMTP | 587 | 465 |
| Program próbuje pobrać wiadomości protokołem SMTP | nie działa – SMTP tylko wysyła | – | – |
| Program próbuje wysłać wiadomość protokołem POP3 lub IMAP | nie działa – oba tylko odbierają | – | – |
| Konfigurujesz konto i wpisujesz serwer poczty wychodzącej | SMTP | 587 | 465 |
Porównanie
| Cecha | POP3 | IMAP |
|---|---|---|
| Nazwa angielska | Post Office Protocol version 3 | Internet Message Access Protocol |
| Gdzie zostaje wiadomość | pobierana na urządzenie | zostaje na serwerze |
| Domyślne kasowanie z serwera | tak, po pobraniu | nie, nigdy |
| Praca na wielu urządzeniach | niewygodna | naturalna |
| Foldery na serwerze | brak, widzi tylko skrzynkę odbiorczą | cała struktura folderów jest wspólna |
| Flagi wiadomości (przeczytana, z odpowiedzią) | tylko lokalnie | na serwerze, widoczne wszędzie |
| Pobieranie treści | cała wiadomość naraz, z załącznikami | nagłówki najpierw, treść i załącznik na żądanie |
| Dostęp bez internetu | pełny | tylko to, co program zdążył pobrać |
| Zużycie miejsca na serwerze | małe | duże |
| Port standardowy | 110 | 143 |
| Port szyfrowany | 995 | 993 |
| Typowe zastosowanie dzisiaj | jedno urządzenie, mały limit skrzynki | ustawienie domyślne u każdego dostawcy |
Typowe błędy
SMTP jako protokół odbierania. Najczęstsza pomyłka i ulubiony dystraktor CKE. SMTP przenosi wiadomość tylko „w górę i w bok”: od programu do serwera i między serwerami. Zdanie „do odbierania wiadomości służy SMTP” jest zawsze fałszywe, choćby wyglądało najbardziej znajomo z całej czwórki odpowiedzi.
POP3 i IMAP zamienione rolami. Trójka w nazwie POP3 to numer wersji, nie liczba urządzeń. Test na jedno zdanie: jeśli po skonfigurowaniu konta na telefonie wiadomości zniknęły z komputera, konto działa w trybie POP3.
Port 25 wpisany w konfigurację programu pocztowego. Port 25 obsługuje dziś ruch między serwerami, a program użytkownika oddaje wiadomość na porcie 587 (albo 465, gdy połączenie jest szyfrowane od pierwszej sekundy). Operatorzy często blokują wychodzący port 25 na łączach domowych, żeby zainfekowany komputer nie rozsyłał spamu.
Webmail jako czwarty protokół pocztowy. Skrzynka otwarta w przeglądarce nie jest protokołem – to HTTPS do serwera, który na zewnątrz nadal używa SMTP. W zadaniu z listą protokołów odpowiedzią nie będzie „webmail”.
EMAIL potraktowany jak nazwa protokołu. W arkuszach pojawia się EMAIL wśród SMTP, IMAP i POP3. Protokołu o takiej nazwie nie ma – e-mail to usługa, którą te trzy protokoły realizują.
Szyfrowany port utożsamiony z szyfrowaną treścią. Porty 993, 995 i 465 chronią połączenie między urządzeniem a serwerem. Na samym serwerze wiadomość leży w postaci czytelnej, więc treść szyfruje się osobno – patrz szyfrowanie symetryczne i asymetryczne.
Zapamiętaj
- SMTP wysyła (program do serwera i serwer do serwera), POP3 i IMAP odbierają – SMTP nigdy nie pobiera.
- POP3 ściąga pocztę na urządzenie i domyślnie kasuje ją z serwera, IMAP trzyma ją na serwerze i synchronizuje.
- Do jednej skrzynki na kilku urządzeniach nadaje się IMAP.
- Porty zwykłe: SMTP 25 (program wysyła na 587), POP3 110, IMAP 143. Szyfrowane: 465, 995, 993.
- Webmail to przeglądarka i HTTPS na porcie 443 – serwer nadal nadaje SMTP-em.
- Adres e-mail ma postać część-lokalna@domena; UDW ukrywa adresatów przed sobą nawzajem.
- Wszystkie trzy protokoły pocztowe działają na TCP.
Sprawdź się
Fragment ustawień konta pocztowego w programie na laptopie:
| Ustawienie | Wartość |
|---|---|
| Serwer poczty przychodzącej | imap.przyklad.pl |
| Port poczty przychodzącej | 993 |
| Serwer poczty wychodzącej | smtp.przyklad.pl |
| Port poczty wychodzącej | 465 |
| Nazwa użytkownika | anna.kowalska@przyklad.pl |
Uzupełnij tabelę na podstawie tych ustawień:
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Protokół poczty przychodzącej w tej konfiguracji | |
| Protokół poczty wychodzącej | |
| Zwykły, nieszyfrowany port protokołu poczty przychodzącej | |
| Zwykły port, na którym program oddaje wiadomość serwerowi | |
| Zwykły port POP3 | |
| Szyfrowany port POP3 | |
| Część lokalna adresu z pola Nazwa użytkownika | |
| Domena z tego adresu |
Anna przełącza konto na POP3 z kasowaniem kopii na serwerze. Od tej chwili wiadomości pobrane na laptopie na telefonie. Gdyby chciała widzieć tę samą skrzynkę na obu urządzeniach, powinna wybrać protokół . Do wysyłania w obu wariantach i tak posłuży protokół .
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się POP3 od IMAP?
POP3 pobiera wiadomości na urządzenie i domyślnie kasuje kopie z serwera, więc skrzynka istnieje w jednym miejscu i działa offline. IMAP zostawia wszystko na serwerze i synchronizuje widok razem z folderami i oznaczeniami przeczytania.
Który protokół wybrać w praktyce?
Prawie zawsze IMAP, bo dziś każdy korzysta z poczty na telefonie i komputerze naraz. POP3 ma sens przy bardzo małym limicie miejsca na serwerze albo gdy całe archiwum ma być lokalnie, na jednym urządzeniu.
Jakie porty mają protokoły pocztowe?
Zwykłe: SMTP 25 (a dla wysyłki z programu użytkownika 587), POP3 110, IMAP 143. Szyfrowane: SMTP 465, POP3 995, IMAP 993. Każdy protokół ma więc parę numerów, bo wersja szyfrowana to ten sam protokół opakowany w TLS.
Czy poczta przez przeglądarkę też ich używa?
Do serwera przeglądarka łączy się przez HTTPS, ale sam serwer nadal nadaje i odbiera pocztę protokołem SMTP. Zmienia się tylko sposób dostępu użytkownika, nie sposób przesyłania poczty w internecie.
Dlaczego wiadomość zniknęła z serwera?
To typowe zachowanie POP3 – po pobraniu kopia na serwerze jest kasowana. Większość programów pozwala to wyłączyć w ustawieniach konta („zostaw kopie wiadomości na serwerze”) albo skasować po zadanej liczbie dni.
Czy protokoły pocztowe szyfrują treść wiadomości?
Szyfrują połączenie, nie treść. Porty 993, 995 i 465 chronią odcinek między urządzeniem a serwerem, ale na samym serwerze wiadomość leży w postaci czytelnej. Szyfrowanie samej treści to osobny mechanizm, oparty na parze kluczy – patrz szyfrowanie symetryczne i asymetryczne.
Czym różni się DW od UDW?
DW (do wiadomości) dokłada odbiorców jawnie: każdy adresat widzi wszystkie adresy. UDW (ukryte do wiadomości) dokłada odbiorców tak, że ich adresy nie trafiają do doręczanej wiadomości, więc nikt nie wie, kto jeszcze ją dostał. Przy wysyłce do dużej grupy używa się UDW, żeby nie ujawniać cudzych adresów.
Przećwicz w zadaniach maturalnych
Do tego hasła nie mamy jeszcze przypisanych pojedynczych zadań. Cały spis zadań maturalnych z tego działu jest tutaj:
Powiązane zagadnienia
Zagadnienia z tego samego obszaru matury – warto je powtórzyć razem: