Freeware, shareware, trial, adware, OEM i open source – co wolno z każdym rodzajem oprogramowania i czym jest sama licencja.
Licencja to umowa określająca, co wolno zrobić z programem. Kupując oprogramowanie, zwykle nie kupujemy go na własność – nabywamy prawo do korzystania na określonych warunkach.
Rodzaje licencji różnią się trzema rzeczami: czy trzeba płacić, czy istnieją ograniczenia czasowe lub funkcjonalne, oraz czy dostępny jest kod źródłowy.
Najczęściej pytane typy to freeware (darmowy, ale bez kodu źródłowego), shareware (darmowy do wypróbowania, potem płatny), trial (pełna wersja na określony czas), adware (darmowy w zamian za wyświetlanie reklam), OEM (sprzedawany razem ze sprzętem i z nim związany) oraz open source (z dostępnym kodem źródłowym).
Osobno stoi domena publiczna – utwory, do których prawa wygasły lub zostały zrzeczone. Można z nimi zrobić wszystko, bez pytania o zgodę.
| Licencja | Opłata | Charakterystyczna cecha |
|---|---|---|
| Freeware | brak | darmowy, ale bez kodu źródłowego |
| Shareware | po okresie próbnym | darmowe wypróbowanie, potem płatność |
| Trial | po okresie próbnym | pełna wersja ograniczona czasowo |
| Adware | brak | darmowy w zamian za reklamy |
| OEM | w cenie sprzętu | przypisany do komputera, z którym kupiony |
| Open source | zwykle brak | dostępny kod źródłowy |
| Domena publiczna | brak | brak ograniczeń, prawa wygasły |
Klasyczne pytanie to przyporządkowanie opisu do nazwy licencji. Najczęściej mylona para to freeware i open source – freeware jest darmowy, ale kod pozostaje zamknięty, więc nie wolno go modyfikować.
Druga typowa pułapka dotyczy OEM: taka licencja jest związana ze sprzętem, z którym została kupiona, i nie można jej przenieść na inny komputer.
Nie. Freeware jest darmowy, ale zamknięty – nie wolno go badać ani modyfikować. Wolne oprogramowanie daje te swobody niezależnie od ceny.
To naruszenie praw autorskich, zagrożone odpowiedzialnością cywilną i karną. Dochodzi ryzyko praktyczne: nielegalne kopie bywają nośnikiem szkodliwego oprogramowania.
Zależy od jej treści. Licencji OEM zwykle nie, licencje pudełkowe bywają przenoszalne – decyduje zapis w umowie.
Zagadnienia z tego samego obszaru matury – warto je powtórzyć razem: