LIKE – wyszukiwanie wzorców
Operator LIKE i NOT LIKE w SQL – wzorce, symbole wieloznaczne oraz różnice zapisu między Accessem a standardowym SQL na maturze.
Opis
Operator = znajduje wyłącznie dokładne dopasowania. Nie pomoże, gdy pytanie brzmi „nazwiska zaczynające się na K" albo „imiona kończące się na literę a". Do wyszukiwania po wzorcu służy operator LIKE.
Wzorzec to zwykły tekst, w którym część znaków zastąpiono metaznakami – symbolami oznaczającymi „tu może być cokolwiek". Dwa najważniejsze to metaznak zastępujący dowolnie długi fragment (także pusty) oraz metaznak zastępujący dokładnie jeden znak.
I tu zaczyna się problem, o którym trzeba wiedzieć przed maturą. Symbole tych metaznaków zależą od bazy, w której pracujesz. Access używa gwiazdki i znaku zapytania, a większość pozostałych baz – procentu i podkreślnika. Sens jest identyczny, zapis inny. Szczegóły w tabeli niżej.
Jak czytać wzorzec. „K, a po nim cokolwiek" znajdzie każde nazwisko zaczynające się na K, niezależnie od długości. „Cokolwiek, a na końcu litera a" znajdzie wszystko kończące się tą literą. Metaznak postawiony z obu stron fragmentu wyszuka go w dowolnym miejscu tekstu. Metaznak pojedynczego znaku przydaje się z kolei wtedy, gdy znasz pozycję, ale nie samą wartość – na przykład przy numerze o stałej długości.
NOT LIKE odwraca wynik: zwraca wiersze, które do wzorca nie pasują.
Ostrożnie z wnioskowaniem z danych osobowych. Kuszące jest szukanie kobiet po imieniu kończącym się na „a" – ale to reguła z wyjątkami (Barnaba, Kuba) i nie jest to poprawny sposób ustalania płci. Na maturze taki wzorzec może być poleceniem zadania i wtedy się go wykonuje, natomiast w prawdziwej bazie danych płeć trzyma się w osobnej kolumnie.
Do wyszukiwania po pozycji w tekście często lepiej sprawdzają się funkcje tekstowe, które wycinają konkretny fragment. Do porównań na zakresach liczb służy z kolei operator BETWEEN.
- Wybierz metaznaki właściwe bazie. Access: gwiazdka i znak zapytania; standardowy SQL: procent i podkreślnik – nigdy nie mieszaj obu zapisów w jednym zapytaniu.
- Pozycja metaznaku decyduje o tym, czego szukasz. Z prawej – początku tekstu, z lewej – końca, z obu stron – dowolnego miejsca w środku.
- LIKE bez żadnego metaznaku to zamaskowane
=. Baza porówna wzorzec z tekstem dokładnie, tak samo jak przy zwykłym porównaniu równości. - Wzorzec zawsze zapisujesz w cudzysłowie, tak jak każdy inny tekst w warunku.
Dialekt
| W Accessie | Standardowy SQL | Znaczenie |
|---|---|---|
* |
% |
dowolnie długi fragment tekstu, także pusty |
? |
_ |
dokładnie jeden dowolny znak |
# |
(brak odpowiednika) |
dokładnie jedna cyfra |
[a-z] |
(brak odpowiednika) |
dokładnie jeden znak z podanego zakresu lub zbioru, np. [a-c] dopasuje literę a, b lub c |
Zapytanie
-- Nazwiska zaczynające się na literę K (zapis Accessa) SELECT nazwisko, klasa FROM uczniowie WHERE nazwisko LIKE 'K*'
| nazwisko | klasa |
|---|---|
| Kowalska | 3A |
-- Ten sam warunek w standardowym SQL-u SELECT nazwisko, klasa FROM uczniowie WHERE nazwisko LIKE 'K%'
| nazwisko | klasa |
|---|---|
| Kowalska | 3A |
-- Fragment w środku tekstu: metaznak z obu stron SELECT nazwisko FROM uczniowie WHERE nazwisko LIKE '*ow*'
| nazwisko |
|---|
| Kowalska |
| Nowak |
-- NOT LIKE zwraca to, co do wzorca nie pasuje SELECT imie FROM uczniowie WHERE imie NOT LIKE '*a'
| imie |
|---|
| Piotr |
| Marek |
| Karol |
-- Drugą literą nazwiska jest 'o' (standardowy SQL; w Accessie wzorzec brzmiałby '?o*') SELECT nazwisko FROM uczniowie WHERE nazwisko LIKE '_o%'
| nazwisko |
|---|
| Kowalska |
| Nowak |
-- LIKE na kolumnie z adresem e-mail – wiersze z NULL są pomijane SELECT nazwisko, email FROM uczniowie WHERE email LIKE '%@%'
| nazwisko | |
|---|---|
| Kowalska | anna.kowalska@przyklad.pl |
| Wiśniewski | marek.wisniewski@przyklad.pl |
| Dąbrowski | karol.dabrowski@przyklad.pl |
Typowe błędy
Metaznak z niewłaściwej bazy. Wzorzec 'K%' napisany w Accessie nie zgłosi błędu – Access potraktuje procent jako zwykły znak i będzie szukał nazwiska, które dosłownie zawiera literę „%". Wynik jest pusty, a zapytanie wygląda składniowo poprawnie. Ten sam problem w drugą stronę spotyka wzorzec 'K*' wysłany do bazy rozumiejącej tylko standardowy zapis.
Brak metaznaku po stronie, gdzie jest potrzebny. Wzorzec 'K' (bez niczego dalej) znajdzie tylko tekst będący dokładnie literą K, a nie nazwiska zaczynające się na K. Żeby dopasować początek – metaznak musi stać z prawej strony liter. Żeby dopasować koniec – z lewej. Żeby dopasować fragment gdziekolwiek – z obu stron naraz.
Podkreślnik zamiast procentu (albo znak zapytania zamiast gwiazdki). Wzorzec nazwisko LIKE 'K_' dopasuje wyłącznie dwuliterowe nazwiska zaczynające się na K – w tabeli uczniowie nie ma ani jednego. Autor zapytania chciał zapewne dowolnej długości, czyli procentu, a napisał metaznak jednego znaku.
Zapomniany cudzysłów wokół wzorca. Zapytanie WHERE nazwisko LIKE K% bez cudzysłowów baza odczyta jako odwołanie do nieistniejącej kolumny albo zwróci błąd składni – wzorzec to zawsze literał tekstowy, dokładnie tak jak w porównaniu =.
NOT LIKE i wiersze z wartością NULL. WHERE email NOT LIKE '%@%' NIE zwróci uczniów, u których e-mail jest pusty (NULL) – porównanie z NULL daje wynik nieznany, więc wiersz jest pomijany zarówno przez LIKE, jak i przez NOT LIKE. Kto chce złapać brakujące adresy, musi dopisać OR email IS NULL – logikę tę tłumaczy szerzej hasło NULL i wartości puste.
Zakładanie z góry wielkości liter. Zapytanie napisane pod bazę, która ignoruje wielkość liter, po przeniesieniu do bazy rozróżniającej wielkość liter przestaje działać (albo odwrotnie – zaczyna zwracać więcej wierszy niż powinno). Wielkość liter w LIKE nie jest stałą regułą SQL-a, tylko ustawieniem konkretnej bazy.
Zapamiętaj
- LIKE dopasowuje tekst do wzorca;
=wymaga dopasowania całości tekstu bez reszty. - Access: gwiazdka (dowolny fragment) i znak zapytania (jeden znak); standardowy SQL: procent i podkreślnik.
- Metaznak z prawej strony wzorca szuka początku, z lewej – końca, z obu stron – dowolnego miejsca.
- Wzorzec bez żadnego metaznaku działa dokładnie tak jak zwykłe porównanie
=. - NOT LIKE zwraca wiersze niepasujące do wzorca, ale – tak jak LIKE – pomija wiersze z wartością NULL.
- Wielkość liter w dopasowaniu LIKE zależy od konfiguracji konkretnej bazy, nie jest to reguła SQL-a.
- Do wycięcia konkretnego fragmentu tekstu (a nie tylko sprawdzenia, czy pasuje) służą funkcje tekstowe.
Sprawdź się
Fragment listy klasowej (tabela uczniowie):
| imię | nazwisko | klasa |
|---|---|---|
| Anna | Kowalska | 3A |
| Piotr | Nowak | 3B |
| Marek | Wiśniewski | 3A |
| Julia | Zając | 3C |
| Karol | Dąbrowski | 3B |
Uzupełnij odpowiedzi na podstawie tabeli:
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
Ile wierszy zwróci nazwisko LIKE 'K%'? | |
Ile wierszy zwróci nazwisko LIKE '%ski'? | |
Ile wierszy zwróci imię LIKE '%a' (imiona kończące się na „a")? | |
| Jakie słowo kluczowe zwraca wiersze NIEPASUJĄCE do wzorca? | |
| Jaki metaznak w standardowym SQL-u zastępuje dokładnie jeden znak? | |
Ile wierszy zwróci nazwisko LIKE 'Zając' (wzorzec bez żadnego metaznaku)? |
Metaznak zastępujący dowolnie długi fragment tekstu nazywa się w standardowym SQL-u , a w Accessie – . Analogicznie, dokładnie jeden znak zastępuje w standardzie , a w Accessie – .
Zapytanie nazwisko LIKE 'Zając' bez żadnego metaznaku działa dokładnie tak jak operator , więc zwróci tylko wiersz z dokładnym dopasowaniem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy LIKE rozróżnia wielkie i małe litery?
Zależy od bazy i jej ustawień. Access domyślnie nie rozróżnia, więc 'k*' i 'K*' dadzą ten sam wynik. W części innych baz jest odwrotnie. Jeśli zadanie nie precyzuje, bezpieczniej dopasować wielkość liter do tego, co jest w danych.
Jak wyszukać tekst zawierający sam metaznak?
Trzeba go „wyłączyć", ujmując w nawiasy kwadratowe – wzorzec '[*]' szuka dosłownej gwiazdki. Na maturze pojawia się to rzadko, ale warto wiedzieć, że taka możliwość istnieje.
Czy LIKE działa na liczbach?
Formalnie operuje na tekście, więc liczba zostanie najpierw zamieniona na tekst. Działa, ale jest to obejście – do warunków na liczbach służą operatory porównania i BETWEEN.
Czym LIKE różni się od zwykłego znaku równości?
= wymaga, żeby cały tekst zgadzał się co do znaku. LIKE pozwala dodatkowo użyć metaznaków i dopasować tylko fragment albo tekst o określonym kształcie. Bez żadnego metaznaku obie konstrukcje dają identyczny wynik.
Co zwróci LIKE, gdy kolumna ma wartość NULL?
Ani LIKE, ani NOT LIKE nie dopasują wiersza z wartością NULL – porównanie z NULL zawsze daje wynik nieznany, a nie prawdę ani fałsz. Taki wiersz trzeba złapać osobno warunkiem IS NULL, co szerzej tłumaczy hasło NULL i wartości puste.
Czy LIKE można łączyć z AND i OR?
Tak, LIKE jest zwykłym warunkiem logicznym i działa w WHERE tak samo jak porównanie = czy > – można go łączyć z innymi warunkami przez operatory logiczne, np. dopasować wzorzec do nazwiska i jednocześnie ograniczyć klasę.
Czy LIKE nadaje się do warunków na zakresach liczb lub dat?
Nie jest to dobre narzędzie – LIKE operuje na tekście, więc liczby i daty trzeba by najpierw zamienić na napis, co jest niewygodne i podatne na błędy. Do zakresów służy BETWEEN albo para nierówności.
Czy da się dopasować wzorzec z określonym początkiem i końcem jednocześnie?
Tak – wystarczy postawić stałe fragmenty na obu krańcach wzorca i metaznak dowolnej długości między nimi, np. 'K%a' znajdzie tekst zaczynający się na K i kończący na a, niezależnie od tego, co jest w środku.
Przećwicz w zadaniach maturalnych
Te zadania CKE sprawdzają dokładnie to zagadnienie – link prowadzi wprost do treści podpunktu w arkuszu:
Powiązane zagadnienia
Zagadnienia z tego samego obszaru matury – warto je powtórzyć razem: