Formaty plików graficznych: JPG, PNG, GIF, SVG

Format pliku graficznego to sposób zapisania obrazu na dysku: czy piksele są kompresowane, czy kompresja coś bezpowrotnie wyrzuca, czy plik umie przechować przezroczystość i czy może mieć więcej niż jedną klatkę. Na egzaminie INF.03 ta wiedza jest potrzebna w dwóch miejscach. W części praktycznej treść zadania narzuca format prawie każdego pliku, który oddajesz: „Zrzut zapisz w formacie PNG pod nazwą import", „Zrzuty zapisz w formacie JPEG i nadaj im nazwy kw1, kw2, kw3, kw4" (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 1), „Nazwa pliku: logo, format umożliwiający zapis przezroczystości" (arkusz CKE INF.03, styczeń 2024, zadanie 1), „Grafika o nazwie auto w formacie PNG, przygotowana na podstawie grafiki auto1.jpg – Tło przezroczyste" (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 4). W części pisemnej pytania o formaty wracają w tej samej formie od lat: który format zachowa przezroczyste tło logo, w którym zapisać prostą animację, dla którego formatu charakterystyczne są prostokątne zniekształcenia.

W podstawie programowej odpowiada za to jednostka o projektowaniu stron. Podstawa programowa INF.03.3, efekt 4, kryterium 4: „identyfikuje różne formaty plików graficznych", kryterium 2: „przestrzega zasad cyfrowego zapisu obrazu" oraz kryterium 9: „wykonuje edycję plików graficznych na potrzeby stron internetowych". Różnica między obrazem z pikseli a obrazem z krzywych to osobne hasło – grafika rastrowa a wektorowa; tutaj SVG pojawia się tylko o tyle, o ile jest formatem pliku. Dobór jakości JPEG i wagi pliku pod stronę opisuje przygotowanie grafiki pod stronę, a zmianę wymiarów – skalowanie i przycinanie obrazu.

Cztery zasady, które wynikają wprost z treści zadań i kluczy:

• Format wybiera treść zadania, nie Ty. Gdy zadanie mówi „w formacie PNG" albo „format umożliwiający zapis przezroczystości", oceniający sprawdza rozszerzenie i zawartość pliku (zasady oceniania INF.03, styczeń 2024, zadanie 1 – streszczenie).
• Przezroczyste tło zapisuje tylko format z kanałem alfa – w każdym pytaniu pisemnym o logo na przezroczystym tle odpowiedzią jest PNG (arkusz CKE EE.09, czerwiec 2019, część pisemna, zadanie 33 – klucz C).
• Prosta animacja na stronę to GIF (arkusz CKE E.14, czerwiec 2018, część pisemna, zadanie 15 – klucz A); w zadaniach praktycznych animacja ma nazwę animacja.gif, kalendarz.gif, cyfry.gif (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 3).
• Kompresja bezstratna gwarantuje pierwotną jakość grafiki (arkusz CKE E.14, czerwiec 2020, część pisemna, zadanie 16 – klucz C); prostokątne zniekształcenia przy zapisie to cecha JPEG z dużym stopniem kompresji stratnej (arkusz CKE E.14, styczeń 2021, część pisemna, zadanie 16 – klucz D).

Na stanowisku egzaminacyjnym jest edytor grafiki rastrowej – zadanie mówi „program do obróbki grafiki rastrowej" (arkusz CKE INF.03, styczeń 2024, zadanie 1), nie narzuca konkretnego. Poniżej wersja dla GIMP-a 2.10 według polskiego interfejsu; zasada w każdym edytorze jest ta sama: o formacie decyduje rozszerzenie wpisane przy eksporcie, a nie sam obraz w oknie programu.

1. Sprawdź, czy obraz ma kanał alfa. Zdjęcie otwarte z pliku JPG kanału alfa nie ma, bo JPEG go nie zapisuje (MDN, „Image file type and format guide"). Dodajesz go poleceniem Warstwa → Przezroczystość → Dodaj kanał alfa. To jest dokładnie ta czynność, o którą pyta egzamin pisemny: obraz PNG ma mieć przezroczyste tło, niezbędne jest dodanie kanału alfa (arkusz CKE EE.09, czerwiec 2023, część pisemna, zadanie 34 – klucz A).

2. Usuń tło. Zaznaczasz tło i naciskasz Delete; bez kanału alfa z kroku 1 zaznaczenie wypełni się kolorem tła zamiast przezroczystością. Jak usuwać tło różdżką albo poleceniem Kolor na alfę, opisuje hasło przygotowanie grafiki pod stronę – tu liczy się tylko to, że wynik (szachownica) musi trafić do formatu, który przezroczystość zapisze.

3. Plik → Wyeksportuj jako… i nazwa z rozszerzeniem z zadania. GIMP wybiera format po rozszerzeniu: auto.png da PNG, auto.jpg da JPEG. Polecenie „Zapisz" tworzy tylko plik projektu .xcf, którego oceniający nie otworzy. Przy PNG zostaw domyślne opcje eksportu – zapis kanału alfa jest tam włączony. Zadanie z czerwca 2025 wymaga właśnie zmiany formatu przy okazji: grafika obraz.jpg ma dostać „Przezroczystość zamiast białego tła" i być „Zapisana pod tą samą nazwą, w formacie PNG" – czyli jako obraz.png (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 6).

4. JPEG: suwak jakości. Przy eksporcie do JPEG GIMP pokazuje okno z jakością 0–100. Zrzuty kw1–kw4 mają być czytelne, więc nie schodź poniżej domyślnej wartości. Jeśli obraz ma kanał alfa, JPEG go nie zapisze – tło zostanie spłaszczone do jednolitego koloru. Ile kosztuje jakość, widać w sekcji Porównanie.

5. GIF: klatki na warstwach. Animacja w GIMP-ie to obraz, w którym każda warstwa jest jedną klatką – tak formułuje to samo zadanie: „jedna klatka na warstwę", każdy obraz pokazywany 350 ms (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 3). Wczytujesz klatki przez Plik → Otwórz jako warstwy… (w kolejności z zadania), potem Plik → Wyeksportuj jako… z rozszerzeniem .gif; w oknie eksportu zaznaczasz zapis jako animację i wpisujesz opóźnienie między klatkami w milisekundach. Wartość opóźnienia dokumentujesz zrzutem, bo zasady oceniania sprawdzają ją właśnie na zrzucie (zasady oceniania INF.03, styczeń 2024, zadanie 1 – streszczenie). Nazwy pól w oknie eksportu GIF podano według interfejsu GIMP-a, nie według dokumentacji – sprawdź je przed egzaminem na swojej wersji.

6. Sprawdź plik poza edytorem. Właściwości pliku w systemie pokazują rozszerzenie i wymiary; podgląd w przeglądarce pokazuje, czy tło jest przezroczyste (na stronie z kolorowym tłem szachownica znika, a biały prostokąt – nie). Jeżeli chcesz mieć pewność co do kanału alfa, jedno polecenie w Pythonie z biblioteką Pillow wypisze tryb obrazu i rozmiar pliku – tak policzono liczby w sekcji Porównanie:

from PIL import Image
import os

im = Image.open('auto1.jpg')          # zdjęcie, tryb RGB, bez alfy
im = im.resize((640, round(im.height * 640 / im.width)))
im.save('auto.png', optimize=True)    # bezstratny
im.save('auto-90.jpg', quality=90)    # stratny, jakość 90
im.save('auto-60.jpg', quality=60)    # stratny, jakość 60
im.save('auto.webp', quality=80)
im.convert('P', palette=Image.ADAPTIVE, colors=256).save('auto.gif')

for f in ['auto.png', 'auto-90.jpg', 'auto-60.jpg', 'auto.webp', 'auto.gif']:
    print(f, Image.open(f).mode, round(os.path.getsize(f) / 1024, 1), 'KB')

Tryb RGBA po ponownym otwarciu oznacza, że plik ma kanał alfa; RGB – że go nie ma; P – że obraz jest zapisany paletą (GIF).

Eksport do PNG bez kanału alfa. Uczeń zaznacza białe tło, naciska Delete i eksportuje do PNG, ale tło zostaje białe. Bez polecenia Warstwa → Przezroczystość → Dodaj kanał alfa GIMP wypełnia usunięty obszar kolorem tła, a nie przezroczystością. Kryterium wymaga, żeby auto.png miało przezroczyste tło (zasady oceniania INF.03, czerwiec 2025, zadanie 4 – streszczenie) – biały prostokąt na stronie to brak punktu. Naprawa: dodać kanał alfa, powtórzyć usunięcie tła, wyeksportować ponownie; na zrzucie ekranu i w podglądzie musi być widoczna szachownica.

Przezroczystość zapisana do JPG. Zadanie każe zachować przezroczystość, uczeń eksportuje pod starą nazwą obraz.jpg. JPEG nie ma kanału alfa (MDN, „Image file type and format guide"), więc plik dostaje jednolite tło. Treść zadania mówi wprost „w formacie PNG" (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 6). Naprawa: eksport z rozszerzeniem .png, a w kodzie HTML ścieżka do nowego pliku.

Zamiana rozszerzenia zamiast formatu. Uczeń zmienia nazwę import.jpg na import.png w Eksploratorze. Plik dalej jest JPEG-iem – zmienił się tylko napis w nazwie; edytor lub przeglądarka odczyta prawdziwy format z nagłówka pliku. Zadanie wymaga zrzutu „w formacie PNG" (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 1). Naprawa: otworzyć plik w edytorze i wyeksportować do właściwego formatu albo od razu zapisać zrzut w narzędziu systemowym z właściwym rozszerzeniem.

Pomylone formaty zrzutów między wariantami. W jednym wariancie import ma być PNG, a kwerendy JPEG (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 1), w innym import JPEG, a kwerendy PNG (arkusz CKE INF.03, czerwiec 2025, zadanie 8). Uczeń robi wszystko w jednym formacie „jak zwykle". Naprawa: przed pierwszym zrzutem podkreślić w arkuszu format i nazwę każdego pliku, a na końcu porównać folder z listą plików do nagrania na płytę.

Animacja zapisana jako zwykły obraz. Uczeń wczytuje klatki jako warstwy, eksportuje do .gif, ale nie zaznacza zapisu jako animacji – GIMP spłaszcza warstwy do jednej klatki. Kryterium wymaga animacji złożonej z plików kolejno od kalendarz01.png do kalendarz12.png, po jednym obrazie na klatkę (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 3 – streszczenie). Naprawa: w oknie eksportu GIF włączyć animację, wpisać opóźnienie w milisekundach z zadania (350 ms albo 3000 ms) i sprawdzić plik w przeglądarce – ma się ruszać.

Plik projektu zamiast pliku graficznego. Po obróbce uczeń klika „Zapisz" i oddaje logo.xcf. Lista plików do nagrania wymienia logo w formacie umożliwiającym zapis przezroczystości (arkusz CKE INF.03, styczeń 2024, zadanie 1), a .xcf to format projektu GIMP-a, którego przeglądarka nie wyświetli. Naprawa: Plik → Wyeksportuj jako… z rozszerzeniem .png.

Zdjęcie zapisane jako GIF albo logo jako JPEG. GIF ma paletę najwyżej 256 kolorów (MDN), więc zdjęcie z 92 tysiącami kolorów dostaje pasy i ziarno; JPEG rozmywa ostre krawędzie liter i dodaje prostokątne zniekształcenia przy dużej kompresji (arkusz CKE E.14, styczeń 2021, część pisemna, zadanie 16 – klucz D). Zasada z MDN: zrzuty, diagramy, logo i rysunki kreskowe – bezstratnie (PNG), zdjęcia – stratnie (JPEG). Naprawa: format dobrać do treści obrazu, chyba że zadanie narzuca inny.

Zagadnienia z tego samego obszaru matury – warto je powtórzyć razem: