Wróć do: Arkusze maturalne
2008MAJ

Matura z informatyki 2008 – maj, poziom rozszerzony

stara formułaarkusz CKE · poziom rozszerzony

Historyczny arkusz maturalny z informatyki rozszerzonej 2008. Pobierz PDF z zadaniami oraz klucz odpowiedzi CKE.

01

Opis

Historyczny arkusz maturalny z informatyki na poziomie rozszerzonym z sesji maj 2008 (stara formuła – sprzed reformy z 2015 roku). Egzamin składał się z dwóch części: Część I (90 minut, 40 punktów, zadania 1–3) oraz Część II (150 minut, 60 punktów, zadania 4–6) wykonywana przy komputerze z wykorzystaniem dołączonych plików z danymi. Poniżej znajdziesz interaktywne wersje zamkniętych części zadań – uzupełnij puste pola lub zaznacz odpowiedzi i kliknij Sprawdź, aby od razu sprawdzić poprawność (odpowiedzi pochodzą z klucza CKE).

W zadaniach z konkretną odpowiedzią (liczba, wartość, ciąg, Prawda/Fałsz) wpisz lub zaznacz swój wynik i kliknij Sprawdź. W zadaniach otwartych (napisz algorytm, program, zapytanie, wykonaj wykres) kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć wzorcowe rozwiązanie z klucza CKE. Pełną treść zadań oraz dane do części praktycznej znajdziesz w arkuszach PDF i pliku ZIP.

02

Zadanie 1. Potęgi

W poniższej tabelce podane są wartości kolejnych potęg liczby 2:

k012345678910
2ᵏ12481632641282565121024

Ciąg a = (a₀, a₁, a₂, ...) definiujemy następująco:

aₖ = reszta z dzielenia liczby 2ᵏ przez 10 dla k = 0, 1, 2, ....

Zadanie 1a

Korzystając z definicji, podaj 16 pierwszych wyrazów ciągu a. Poniżej wpisz kolejne wyrazy i kliknij Sprawdź:

k0123456789101112131415
aₖ

Uwaga: w dalszej części tego zadania możesz przyjąć, że operacje arytmetyczne na liczbach całkowitych (dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie całkowite, reszta z dzielenia) wykonywane są w czasie stałym, niezależnie od wielkości argumentów.

Zadanie 1b

W wybranej przez siebie notacji (lista kroków, schemat blokowy lub język programowania) podaj algorytm, który dla danej nieujemnej liczby całkowitej k wyznacza resztę z dzielenia liczby 2ᵏ przez 10. Np. dla k = 15 wynikiem działania Twojego algorytmu powinno być 8.

Przy ocenie Twojego rozwiązania będzie brana pod uwagę zarówno poprawność zaproponowanego algorytmu, jak i jego złożoność czasowa, czyli liczba operacji arytmetycznych wykonywanych w trakcie obliczania wyniku.

Specyfikacja
Dane Liczba całkowita k ≥ 0. Wynik Reszta z dzielenia 2ᵏ przez 10.

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć rozwiązanie z klucza CKE.

Uwaga: to zadanie otwarte – odpowiedź z klucza CKE jest jedynie przykładowa; istnieją również inne poprawne rozwiązania.

Zadanie 1c

Podaj w wybranej przez siebie notacji (lista kroków, schemat blokowy lub język programowania) algorytm obliczania liczby aⁿ, gdy a jest liczbą całkowitą, natomiast n jest potęgą liczby 2 (n = 2ᵏ dla pewnej liczby całkowitej k ≥ 0). Przy ocenie Twojego rozwiązania będzie brana pod uwagę złożoność czasowa (w zależności jedynie od n) zaproponowanego algorytmu, czyli liczba operacji arytmetycznych wykonywanych w trakcie obliczania wyniku.

Wskazówka: zauważ, że aⁿ = aⁿ/² · aⁿ/², dla n > 1.

Specyfikacja
Dane Liczby całkowite a i n, gdzie n = 2ᵏ dla pewnej liczby całkowitej k ≥ 0. Wynik Liczba aⁿ.

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć rozwiązanie z klucza CKE.

Uwaga: to zadanie otwarte – odpowiedź z klucza CKE jest jedynie przykładowa; istnieją również inne poprawne rozwiązania.

03

Zadanie 2. Słowa

Niech A = {a, b} będzie dwuliterowym alfabetem. Napisem nad alfabetem A nazywamy skończony ciąg znaków z tego alfabetu o długości większej od zera. Np. takimi napisami są:

a, ab, aba, baba, aaaa

Długość napisu w będziemy oznaczać przez |w|. Zatem |aba| = 3.

Jeżeli w₁ i w₂ są napisami, to przez w₁w₂ będziemy oznaczali napis zbudowany z napisu w₁ i z następującego po nim napisu w₂. Np. dla w₁ = ab i w₂ = aa, w₁w₂ = abaa.

Zdefiniujemy teraz napisy 2-regularne. Każdy napis złożony tylko z jednej litery jest 2-regularny. Jeżeli napis w jest 2-regularny, to napis ww jest też 2-regularny. Żadne inne napisy nie są 2-regularne.

Oto procedura rekurencyjna 2REG(w), która sprawdza, czy dany napis w nad alfabetem A jest 2-regularny.

Specyfikacja
Dane napis w o długości n (n ≥ 1), składający się z liter należących do alfabetu A. Wynik odpowiedź TAK, jeśli napis w jest napisem 2-regularnym; odpowiedź NIE, jeśli napis w nie jest napisem 2-regularnym.
2REG(w):
    krok 1: jeśli |w| = 1, to wynikiem jest TAK
    krok 2: jeśli |w| > 1 i |w| jest nieparzyste, to wynikiem jest NIE
    krok 3: jeśli |w| > 1 i |w| jest parzyste, to:
        krok 3.1: podziel napis w na dwa napisy w₁ i w₂ o takiej samej długości i takie,
                  że w = w₁w₂
        krok 3.2: jeśli w₁  w₂, to wynikiem jest NIE
        krok 3.3: wynikiem jest wynik wywołania 2REG(w₁)

Zadanie 2a

Wypisz parametry wszystkich wywołań rekurencyjnych funkcji 2REG dla poniższych napisów oraz podaj wynik jej działania:

  • i. aabbaabb
  • ii. aaaaaaaa
  • iii. bbbbbbbbbbbbbbbbbbbb

np.: dla napisu w = abab, parametry wszystkich wywołań rekurencyjnych funkcji 2REG i wynik jej działania są następujące:

abab → ab → NIE

Poniżej podaj sam wynik działania funkcji dla każdego z napisów i kliknij Sprawdź:

napiswynik 2REG
aabbaabb
aaaaaaaa
bbbbbbbbbbbbbbbbbbbb

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć pełny zapis wywołań rekurencyjnych z klucza CKE.

Zadanie 2b

Jakiej długości są napisy 2-regularne? Odpowiedź uzasadnij.

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć wzorcowe rozwiązanie z klucza CKE.

Zadanie 2c

Ile jest napisów 2-regularnych o długości n (n ≥ 1) nad alfabetem A? Odpowiedź uzasadnij.

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć wzorcowe rozwiązanie z klucza CKE.

Zadanie 2d

Pewnym uogólnieniem napisów 2-regularnych są napisy 3-regularne.

Każdy napis jednoliterowy jest 3-regularny. Jeśli napis w jest 3-regularny, to każdy z napisów wxw, wwx, gdzie x jest dowolnym napisem nad alfabetem A i takim, że długość x jest taka sama jak długość w, jest napisem 3-regularnym. Żaden inny napis nie jest 3-regularny.

Przykładowymi napisami 3-regularnymi są: a, aba, abaabaaaa.

Ale aaaabaaba nie jest 3-regularny.

Napisz w wybranej przez siebie notacji (lista kroków, schemat blokowy lub język programowania) algorytm zgodny ze specyfikacją, który sprawdza 3-regularność danego napisu.

Specyfikacja
Dane napis w, o długości n (n ≥ 1), składający się z liter należących do alfabetu A. Wynik odpowiedź TAK, jeśli napis w jest napisem 3-regularnym; odpowiedź NIE, jeśli napis w nie jest napisem 3-regularnym.

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć rozwiązanie z klucza CKE.

Uwaga: to zadanie otwarte – odpowiedź z klucza CKE jest jedynie przykładowa; istnieją również inne poprawne rozwiązania.

04

Zadanie 3. Test

Podpunkty a) – l) zawierają po trzy odpowiedzi, z których każda jest albo prawdziwa, albo fałszywa. Zdecyduj, które z podanych odpowiedzi są prawdziwe (P), a które fałszywe (F). Zaznacz odpowiednią rubrykę dla każdego zdania i kliknij Sprawdź.

Zadanie 3a

Dla poniższego algorytmu dane stanowi skończony ciąg liczbowy zawierający co najmniej jedną liczbę:

1. i := 0
2. wynik := 0
3. dopóki nie przetworzono wszystkich liczb w ciągu wykonuj:
        i.   x := kolejna liczba
        ii.  wynik := (i*wynik+x)/(i+1)
        iii. i := i+1
4. wypisz wynik

Uwaga: „:=" oznacza instrukcję przypisania.

Wynikiem działania tego algorytmu jest

ZdanieP / F
suma podanych liczb.
średnia arytmetyczna podanych liczb.
średnia geometryczna podanych liczb.

Zadanie 3b

Poszukując numeru telefonu w książce telefonicznej wiele osób korzysta z następującego algorytmu: otwieramy książkę mniej więcej w połowie. Jeśli szukane nazwisko w kolejności alfabetycznej jest wcześniej niż nazwisko, na które trafiliśmy, otwieramy książkę w połowie, licząc od początku do miejsca, w którym się znajdujemy. W przeciwnym przypadku bierzemy pod uwagę drugą połowę książki. Postępujemy podobnie dla tej części książki, którą wybraliśmy, aż do momentu, kiedy jesteśmy blisko szukanego nazwiska. Wtedy wystarczy już przejrzeć kilka stron. Ten sposób postępowania jest zastosowaniem w praktyce strategii

ZdanieP / F
dziel i zwyciężaj.
zachłannej.
porządkowania ciągu elementów.

Zadanie 3c

Urządzenie, które pobiera dane cyfrowe z komputera i zamienia je na sygnały analogowe przesyłane w sieci telefonicznej to

ZdanieP / F
karta sieciowa.
router.
modem.

Zadanie 3d

Zapis 1010₍ₚ₎ oznacza, że 1010 jest zapisem pewnej liczby w systemie pozycyjnym o podstawie p. Zaznacz, która z poniższych równości jest prawdziwa:

ZdanieP / F
1010₍₂₎ = 10₍₁₀₎
12₍₁₀₎ = 1110₍₂₎
67₍₁₀₎ = 1000011₍₂₎

Zadanie 3e

Kod ASCII znaku zero wynosi 48, a kodem małej litery „a" jest 97.

ZdanieP / F
Kodem znaku „3" jest liczba 00110100₍₂₎.
Kodem znaku „4" jest liczba 01100000₍₂₎.
Kodem małej litery „f" jest liczba 01100110₍₂₎.

Zadanie 3f

Poniższy schemat blokowy opisuje instrukcję powtarzania, w której

ZdanieP / F
liczba powtórzeń instrukcji I nie zależy od warunku warunek.
instrukcja I jest wykonywana co najmniej raz.
jeśli warunek nie jest spełniony, to następuje zakończenie powtarzania.

Zadanie 3g

Do szyfrowania informacji służy

ZdanieP / F
algorytm RSA.
algorytm Euklidesa.
algorytm Hornera.

Zadanie 3h

Adresy IP składają się z czterech liczb z zakresu od 0 do 255, które zapisuje się oddzielone kropkami, np. 130.11.121.94. Pierwsza z liczb zapisana binarnie na ośmiu bitach pozwala określić, do jakiej klasy należy adres. Adresy klasy B mają na dwóch pierwszych bitach (licząc od lewej strony) wartości odpowiednio 1 i 0. Adresy klasy C mają na pierwszych trzech pozycjach wartości 1, 1 i 0.

ZdanieP / F
Adres 128.12.67.90 należy do klasy B.
Adres 191.12.56.1 należy do klasy C.
Adres 192.14.56.10 należy do klasy B.

Zadanie 3i

Skrótem nazwy protokołu sieciowego jest

ZdanieP / F
FTP.
SSH.
OSI.

Zadanie 3j

Plik graficzny zawiera obrazek o rozmiarach 1024 na 768 pikseli zapisany z użyciem 256 kolorów. Do zapisania tego pliku (bez użycia kompresji) potrzebne jest

ZdanieP / F
786432 bitów.
786432 bajtów.
786432 kilobajtów.

Zadanie 3k

Nazwą nośnika pamięci zewnętrznej jest

ZdanieP / F
płyta CD.
pamięć flash.
pamięć cache.

Zadanie 3l

Asymetryczne metody szyfrowania wymagają

ZdanieP / F
używania takich samych kluczy do szyfrowania i deszyfrowania wiadomości.
używania różnych kluczy do szyfrowania i deszyfrowania wiadomości.
ujawniania klucza służącego do szyfrowania.
05

Zadanie 4. Wybory

W Infolandii przeprowadzono wybory parlamentarne. Do przydzielania mandatów zastosowano uproszczoną metodę d'Hondta opartą na obliczaniu współczynnika X:

vs+1

gdzie:

v – to liczba głosów zdobytych przez dany komitet wyborczy w wyborach,

s – to liczba mandatów przydzielonych komitetowi do tej pory.

W każdym okręgu wyborczym mandaty przydziela się w następujący sposób: dopóki wszystkie mandaty nie zostaną przydzielone, dla każdego ugrupowania obliczany jest współczynnik X. W danym kroku algorytmu mandat otrzymuje ten komitet wyborczy, który ma największą wartość współczynnika X. W naszym zadaniu współczynniki X dla poszczególnych komitetów są różne w każdej fazie obliczeń.

Przykład

Załóżmy, że mamy zarejestrowane 3 komitety wyborcze: A, B i C, które otrzymały kolejno 950, 350 i 500 głosów w danym okręgu, a do obsadzenia jest 5 mandatów. W kolejnych krokach algorytmu mandaty przydzielamy na podstawie obliczonych współczynników dla poszczególnych komitetów wyborczych:

Krok algorytmuKomitet AKomitet BKomitet CKto otrzymuje mandat?
1s = 0
X = 9501 = 950
s = 0
X = 3501 = 350
s = 0
X = 5001 = 500
A
2s = 1
X = 9502 = 475
s = 0
X = 3501 = 350
s = 0
X = 5001 = 500
C
3s = 1
X = 9502 = 475
s = 0
X = 3501 = 350
s = 1
X = 5002 = 250
A
4s = 2
X = 9503 = 316,67
s = 0
X = 3501 = 350
s = 1
X = 5002 = 250
B
5s = 2
X = 9503 = 316,67
s = 1
X = 3502 = 175
s = 1
X = 5002 = 250
A

Mandaty przypadają komitetom (kolejno) A, C, A, B, A. Zatem 3 mandaty zdobędzie komitet A, a po 1 mandacie komitety B i C.

Zadanie 4a

Wybory odbyły się w 20 okręgach wyborczych. W parlamencie Infolandii ma zasiąść 350 posłów, z 6 różnych komitetów wyborczych o nazwach A, B, C, D, E, F.

Plik dane.txt zawiera dane dotyczące przeprowadzonych wyborów w podziale na okręgi. W każdym wierszu pliku znajduje się 7 liczb oddzielonych znakami odstępu: pierwsze sześć określają liczby oddanych ważnych głosów na kolejne komitety wyborcze (w kolejności A, B, C, D, E, F), a ostatnia oznacza liczbę mandatów do podziału w danym okręgu. Pierwszy wiersz zawiera dane dla okręgu wyborczego nr 1, drugi wiersz zawiera dane dla okręgu wyborczego nr 2, itd.

Przykład

325 155 200 248 311 69 15
478 198 321 487 54 14 18

Napisz program(y), który(-e) da(dzą) odpowiedzi do poniższych podpunktów. Odpowiedzi do poniższych podpunktów umieść w pliku tekstowym wybory.txt. Odpowiedź do każdego podpunktu poprzedź cyfrą oznaczającą podpunkt.

  • 1. Podaj, ile głosów łącznie otrzymał każdy z komitetów.
  • 2. Podaj numery okręgów, w których łącznie na wszystkie komitety wyborcze oddano najwięcej i najmniej głosów.
  • 3. Podaj liczby mandatów uzyskanych przez komitety A, B, C, D, E, F w okręgu 6.
  • 4. Podaj, ile mandatów uzyskał każdy z komitetów A, B, C, D, E, F w całym parlamencie.

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć wzorcowe rozwiązanie z klucza CKE.

Zadanie 4b

Dla danych z pliku dane.txt wykonaj wykres prezentujący procentowy rozkład liczby głosów oddanych w całej Infolandii na poszczególne komitety wyborcze. Pamiętaj o prawidłowym i czytelnym opisie wykresu.

Do oceny oddajesz plik(i) o nazwie(ach) zawierający(e) komputerową(e) realizację(e) Twoich obliczeń, plik tekstowy wybory.txt, zawierający odpowiedzi do podpunktów zadania a) oraz plik zawierający wykres do zadania b).

To zadanie polega na samodzielnym wykonaniu wykresu na podstawie danych z pliku dane.txt – klucz CKE nie podaje wzorcowego wykresu (zobacz arkusz PDF).

06

Zadanie 5. Hasła jednorazowe

Infobank oferuje swoim klientom internetowe konta osobiste. Do korzystania z tych kont potrzebna jest lista haseł jednorazowych. Jesteś pracownikiem Wydziału Bezpieczeństwa. Wydział ten zajmuje się tworzeniem dla klientów list haseł jednorazowych na podstawie słów wcześniej wygenerowanych przez Wydział Statystyk, według ustalonych przez bank algorytmów.

Plik slowa.txt, zawiera 1000 słów o długościach nie większych niż 30 znaków. Każde słowo jest zapisane w osobnym wierszu i złożone jest z wielkich liter alfabetu angielskiego.

Zadanie 5a

Na początku swojej działalności bank stosował następującą metodę generowania haseł. Hasłami jednorazowymi są zapisane od końca słowa wygenerowane przez Wydział Statystyk.

Przykład

SłowoUtworzone hasło
KAJAKKAJAK
EGZAMINNIMAZGE
MATURAARUTAM
KOMINIARZZRAINIMOK

Dla danych z pliku slowa.txt utwórz listę haseł jednorazowych i umieść ją w pliku hasla_a.txt (każde hasło w osobnym wierszu). Dodatkowo w pliku slowa_a.txt podaj najdłuższe i najkrótsze hasła oraz ich długości.

Uwaga: Dla danych z pliku slowa.txt da się utworzyć tylko po jednym haśle o największej i najmniejszej długości. Ta uwaga ma też zastosowanie w podpunkcie b).

Poniżej podaj długości najkrótszego i najdłuższego hasła i kliknij Sprawdź:

HasłoDługość
najkrótsze
najdłuższe

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć najkrótsze i najdłuższe hasło z klucza CKE.

Zadanie 5b

Metoda tworzenia haseł opisana w punkcie a) okazała się zawodna, dlatego Wydział Bezpieczeństwa postanowił zmienić algorytm.

Palindrom to takie słowo, które czytane od lewej do prawej i od prawej do lewej jest takie same.

Algorytm tworzenia hasła ze słowa w:

  • wyznacz najdłuższe słowo w₁ takie, że w₁ jest początkiem słowa w oraz w₁ jest palindromem
  • oznaczmy w = w₁w₂
  • hasło powstaje przez złączenie dwóch słów: w₂ zapisanego od prawej do lewej i w.

Uwaga: Jeśli w jest palindromem, to w = w₁, a słowo w₂ jest puste (nie zawiera żadnych znaków).

Przykład

SłowoNajdłuższy palindrom rozpoczynający słowoUtworzone hasło
KAJAKKAJAKKAJAK
KAJAKARSTWOKAJAKOWTSRAKAJAKARSTWO
MAMAMAMAMAMA
KAKTUSKAKSUTKAKTUS
WANNAWANNAWANNA
EGZAMINENIMAZGEGZAMIN

Dla danych znajdujących się w pliku slowa.txt, utwórz listę haseł według nowego algorytmu. Utworzone hasła jednorazowe umieść w pliku hasla_b.txt (każde hasło w osobnym wierszu).

Dodatkowo odpowiedzi do poniższych podpunktów umieść w pliku tekstowym slowa_b.txt. Odpowiedź do każdego podpunktu poprzedź cyfrą oznaczającą podpunkt.

  • 1. Podaj wszystkie hasła o długości 12.
  • 2. Podaj najdłuższe i najkrótsze hasło.
  • 3. Podaj sumę długości wszystkich haseł.

Poniżej podaj sumę długości wszystkich haseł i kliknij Sprawdź:

Suma długości wszystkich haseł:

Kliknij Pokaż odpowiedź, aby zobaczyć pozostałe odpowiedzi z klucza CKE.

07

Zadanie 6. Wypadki

Towarzystwo ubezpieczeniowe posiada w swoim rejestrze pojazdów następujące dane o samochodach osobowych: numer rejestracyjny, marka, rok produkcji, numer PESEL właściciela oraz dane o właścicielach pojazdów: imię, nazwisko, numer PESEL, typ miejscowości. Ponadto gromadzi informacje o wypadkach spowodowanych przez ubezpieczonych właścicieli samochodów, aby na tej podstawie ustalać składki ubezpieczenia.

W kolejnych 700 wierszach pliku auta.txt znajdują się następujące dane dotyczące samochodów: numer rejestracyjny, marka, rok produkcji, numer PESEL właściciela pojazdu.

Przykład

BAU1876 skoda 1998 59042500616
BAU3353 renault 1999 54010520609

W kolejnych 689 wierszach pliku osoby.txt znajdują się następujące dane: numer PESEL, imię, nazwisko, typ miejscowości. Przyjęto następujące oznaczenia typów miejscowości: A – duże miasto, B – średnie miasto, C – małe miasto i D – wieś.

Przykład

46073182890 Kornel Henrykowski A
46080423256 Jan Bugajski B

W kolejnych 500 wierszach pliku wypadki.txt znajdują się następujące dane: numer identyfikacyjny wypadku, data wypadku, numer rejestracyjny samochodu, wysokość straty, którą pokryło towarzystwo ubezpieczeniowe.

Przykład

1 1996-01-03 BL24933 10453,00
2 1997-10-14 GCH9779 673,00
3 2002-03-24 NWE4941 8276,00

Separatorem oddzielającym sąsiednie elementy w powyższych plikach jest znak odstępu.

Odpowiedzi do poniższych podpunktów umieść w pliku tekstowym odp.txt. Odpowiedź do każdego podpunktu poprzedź literą oznaczającą podpunkt.

Zadanie 6a

Podaj, ilu właścicieli samochodów miało co najmniej jeden wypadek.

Uwaga: Właściciela odnotowanego w kilku wypadkach liczymy jeden raz.

Poniżej podaj odpowiedź i kliknij Sprawdź.

Liczba właścicieli:

Zadanie 6b

Podaj numer rejestracyjny samochodu oraz imię i nazwisko właściciela, któremu wypłacono największą kwotę odszkodowania oraz jej wysokość.

Poniżej podaj odpowiedź i kliknij Sprawdź.

Numer rejestracyjny:

Imię i nazwisko właściciela:

Wysokość odszkodowania:

Zadanie 6c

Podaj sumy odszkodowań, jakie wypłaciło towarzystwo ubezpieczeniowe w roku 2006 oraz w roku 2007.

Poniżej podaj odpowiedź i kliknij Sprawdź.

RokSuma odszkodowań
2006
2007

Zadanie 6d

Podaj markę samochodu, która została odnotowana w największej liczbie wypadków oraz liczbę wypadków, w których samochody tej marki były odnotowane. Jeśli pewien samochód był odnotowany w kilku wypadkach, to liczymy go tyle razy, w ilu wypadkach brał udział.

Poniżej podaj odpowiedź i kliknij Sprawdź.

Marka:

Liczba wypadków:

Zadanie 6e

Podaj liczby wypadków z udziałem właścicieli z małego, średniego i dużego miasta oraz ze wsi (oddzielnie dla każdego typu miejscowości).

Poniżej podaj odpowiedź i kliknij Sprawdź.

Typ miejscowościLiczba wypadków
A – duże miasto
B – średnie miasto
C – małe miasto
D – wieś