Obsługa plików w PHP

Skrypt PHP na egzaminie zwykle czyta z bazy i pisze na stronę. Czasem jednak polecenie każe mu zostawić ślad także na dysku – w pliku tekstowym. W arkuszu ze stycznia 2025 skrypt na stronie szkolenia.php wysyła zapytanie do bazy firma, wypisuje daty i tematy szkoleń w osobnych paragrafach, a „dodatkowo zwrócone zapytaniem wiersze są zapisywane jako osobne linie w pliku tekstowym o nazwie harmonogram.txt" (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 5). Do tego służą funkcje obsługi plików: fopen, fwrite, fclose oraz ich skrócone odpowiedniki file_put_contents i file_get_contents.

W podstawie programowej jest to osobne kryterium jednostki o skryptach serwerowych. Podstawa programowa INF.03.5, efekt 4, kryterium 6: „korzysta z funkcji do obsługi plików". Sąsiednie kryteria tej samej jednostki – przesyłanie danych z formularza (kryterium 3 i 4), biblioteki bazy danych (kryterium 5), ciasteczka i sesje (kryterium 7) – mają własne hasła: odbiór danych z formularza, połączenie z bazą przez mysqli i sesje i ciasteczka. Tu chodzi wyłącznie o to, co dzieje się między skryptem a plikiem na dysku.

Zasady, które wynikają z jedynego arkusza praktycznego z tym poleceniem i z jego zasad oceniania:

• Punkty są dwa i osobne: jeden za to, że skrypt tworzy lub otwiera plik do zapisu pod nazwą z treści zadania, drugi za to, że każdy zwrócony rekord jest w pliku osobną linią (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie).
• Drugie kryterium egzaminator sprawdza „na pliku" – otwiera harmonogram.txt i patrzy, co w nim jest. Otwarcie pliku do zapisu zalicza się także z kodu źródłowego, gdy strona nie uruchamia się przez błędy PHP; zawartość pliku już nie (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie).
• Skrypty są sprawdzane w XAMPP 8.2.0, czyli na PHP 8.2 (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie). Każdy wynik w tym haśle został uruchomiony w tej wersji.
• Plik ma powstać w trakcie działania skryptu, nie ręcznie: polecenie mówi o zapisie „zwróconych zapytaniem wierszy", a lista plików na płycie kończy się frazą „ewentualnie inne przygotowane pliki" (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 5).

Skrypt powyżej odpowiada rezultatowi „Skrypt połączenia z bazą" z arkusza ze stycznia 2025: „Wysyła do bazy danych zapytanie 1", „Zwrócone zapytaniem data i temat szkolenia są oddzielone spacją i wyświetlane jeden pod drugim w osobnych paragrafach w bloku głównym", zapis do harmonogram.txt, „Na końcu działania skrypt zamyka połączenie z serwerem" (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 5). Zapytanie 1 to według zasad oceniania SELECT Data, Temat FROM szkolenia ORDER BY Data; (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie). Uruchomiony na czterech przykładowych wierszach skrypt dał plik z czterema liniami, np. 2021-09-20 Podstawy języka C++ – dokładnie tak brzmi pierwszy rekord, którego oczekuje egzaminator na zrzucie zapytania 1 (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie).

1. Otwórz plik raz, przed pętlą. fopen(nazwa, tryb) zwraca uchwyt do pliku albo false, gdy się nie uda (php.net, fopen). Tryb 'w' otwiera plik tylko do zapisu, ustawia wskaźnik na początku i skraca plik do zera; jeśli plik nie istnieje – tworzy go (php.net, fopen). Dlatego fopen z trybem 'w' wykonujesz przed pętlą po wynikach, a nie w każdym jej obrocie: przy każdym kolejnym otwarciu poprzednia zawartość znika.

$plik = fopen('harmonogram.txt', 'w');
if (!$plik) {
    die('Nie można otworzyć pliku harmonogram.txt');
}

2. Zapisz każdy rekord jako osobną linię. fwrite(uchwyt, napis) dopisuje napis w miejscu wskaźnika i zwraca liczbę zapisanych bajtów. Sama funkcja nie dodaje znaku końca linii – „osobne linie" z polecenia powstają tylko wtedy, gdy doklejasz go sam. Stała PHP_EOL to znak końca linii właściwy dla systemu, na którym działa skrypt. Zapis linii 2021-09-20 Podstawy języka C++ z końcem linii zwrócił 32 bajty: 30 znaków, z których ę zajmuje w UTF-8 dwa bajty, plus jeden bajt końca linii (sprawdzone w PHP 8.2).

while ($wiersz = mysqli_fetch_row($wynik)) {
    fwrite($plik, $wiersz[0] . ' ' . $wiersz[1] . PHP_EOL);
}

Argumentem fwrite musi być napis. Przekazanie całej tablicy $wiersz kończy się błędem krytycznym „fwrite(): Argument #2 ($data) must be of type string, array given" (sprawdzone w PHP 8.2) – kolumny sklejasz kropką, tak jak w składni PHP.

3. Zamknij plik. fclose(uchwyt) zwalnia plik. PHP zamknąłby go i tak na końcu skryptu, ale w skrypcie egzaminacyjnym kolejność „zapis – zamknięcie pliku – zamknięcie bazy" jest czytelna dla oceniającego, a polecenie „Na końcu działania skrypt zamyka połączenie z serwerem" dotyczy właśnie ostatniej instrukcji (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 5).

fclose($plik);
mysqli_close($polaczenie);

4. Wariant krótszy: file_put_contents. Funkcja „jest identyczna z kolejnym wywołaniem fopen(), fwrite() i fclose()" (php.net, file_put_contents). Zwraca liczbę zapisanych bajtów albo false. Bez flagi nadpisuje plik; z flagą FILE_APPEND dokleja dane na końcu istniejącego pliku zamiast go nadpisywać (php.net, file_put_contents). Najwygodniej zebrać linie do zmiennej w pętli i zapisać wszystko jednym wywołaniem:

$tresc = '';
while ($wiersz = mysqli_fetch_row($wynik)) {
    $tresc .= $wiersz[0] . ' ' . $wiersz[1] . PHP_EOL;
}
file_put_contents('harmonogram.txt', $tresc);

file_put_contents przyjmuje też tablicę jednowymiarową – wtedy działa jak implode('', $tablica), czyli skleja elementy bez żadnego separatora (php.net, file_put_contents). Końce linii nadal musisz mieć w elementach.

5. Odczyt w drugą stronę. Gdy polecenie każe coś z pliku wczytać, masz trzy drogi: file_get_contents(nazwa) zwraca cały plik jako jeden napis, file(nazwa) – tablicę linii (ze znakami końca linii, chyba że dodasz flagę FILE_IGNORE_NEW_LINES), a fopen z trybem 'r' i fgets w pętli – linia po linii. Wszystkie trzy uruchomione na pliku z liniami a, b, c dały odpowiednio napis "a\nb\nc\n", tablicę trzech elementów i trzy obroty pętli (sprawdzone w PHP 8.2).

$linie = file('harmonogram.txt', FILE_IGNORE_NEW_LINES);
foreach ($linie as $linia) {
    echo '<p>' . $linia . '</p>';
}

6. Gdzie powstaje plik. Nazwa bez ścieżki, jak 'harmonogram.txt', jest liczona od katalogu roboczego. Przy uruchomieniu strony pod Apache jest to katalog, w którym leży skrypt – test na php:8.2-apache pokazał plik obok szkolenia.php, a getcwd() zwróciło katalog skryptu (sprawdzone w PHP 8.2). Na egzaminie znaczy to: plik pojawi się w tym samym folderze htdocs, z którego uruchamiasz stronę.

fopen w trybie 'w' wewnątrz pętli. Każdy obrót otwiera plik od nowa, a tryb 'w' skraca go do zera (php.net, fopen). Uruchomiony w ten sposób skrypt zostawił w pliku tylko ostatni rekord – jedną linię 2021-11-08 JavaScript dla początkujących zamiast czterech (sprawdzone w PHP 8.2). Kryterium „rekordy zapisywane jako osobne linie" sprawdzane „na pliku" przepada (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie). Otwarcie przed pętlą, zamknięcie po niej.

Brak końca linii po rekordzie. fwrite($plik, $data . ' ' . $temat) bez PHP_EOL skleja wszystkie rekordy w jedną linię: 2021-09-20 Podstawy języka C++2021-10-04 Bazy danych MySQL…, a file() liczy w takim pliku jedną linię (sprawdzone w PHP 8.2). Polecenie mówi „osobne linie" (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 5).

Tablica zamiast napisu w fwrite. fwrite($plik, $wiersz) z tablicą z mysqli_fetch_row kończy skrypt błędem krytycznym o niewłaściwym typie argumentu (sprawdzone w PHP 8.2). Strona wtedy w ogóle się nie uruchamia, więc egzaminator ocenia z kodu tylko część kryteriów – otwarcie pliku tak, zawartość nie (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie). Sklejaj kolumny kropką.

Plik utworzony ręcznie zamiast przez skrypt. Pusty harmonogram.txt założony w Notatniku spełnia nazwę, ale nie kryterium „skrypt tworzy / otwiera do zapisu" ani „zwrócone zapytaniem rekordy są zapisywane" (zasady oceniania INF.03, styczeń 2025, zadanie 5 – streszczenie). Plik ma powstać z instrukcji w szkolenia.php.

Inna nazwa pliku niż w zadaniu. harmonogram.txt a Harmonogram.txt, harmonogram.text albo szkolenia.txt – egzaminator szuka pliku o nazwie z treści zadania (arkusz CKE INF.03, styczeń 2025, zadanie 5). Nazwę przepisz z arkusza, tak samo jak nazwy kwerendy.txt czy import.jpg w innych rezultatach.

Pominięte sprawdzenie, czy fopen się udał. Gdy katalog jest tylko do odczytu albo ścieżka jest błędna, fopen zwraca false z ostrzeżeniem „Failed to open stream" (sprawdzone w PHP 8.2; php.net, fopen), a kolejny fwrite na false kończy się błędem krytycznym. Warunek if (!$plik) po fopen zatrzymuje skrypt z czytelnym komunikatem – tak samo, jak sprawdzasz wynik mysqli_connect.

require zamiast include dla pliku, którego może nie być. Oba wklejają kod z innego pliku, ale gdy pliku brak, include daje ostrzeżenie i skrypt idzie dalej, a require – błąd krytyczny i skrypt się zatrzymuje (php.net, include; sprawdzone w PHP 8.2). W pytaniu pisemnym o dołączenie pliku egzamin.php poprawną odpowiedzią jest include (arkusz CKE E.14, styczeń 2018, część pisemna, zad. 39 – klucz D).

Zagadnienia z tego samego obszaru matury – warto je powtórzyć razem: