Styczna do okręgu – równanie
Opis
Styczna do okręgu to prosta, która ma z okręgiem dokładnie jeden punkt wspólny. Ten punkt nazywamy punktem styczności. W układzie współrzędnych szukasz zwykle równania takiej prostej albo współrzędnych punktu styczności, środka lub promienia okręgu, gdy styczność jest jedną z danych w zadaniu.
Cały temat opiera się na trzech faktach:
- Styczna jest prostopadła do promienia poprowadzonego do punktu styczności. Znasz środek i punkt styczności – masz kierunek promienia, a styczna ma kierunek do niego prostopadły (warunek prostopadłości prostych omawia hasło położenie prostych).
- Odległość środka od stycznej jest równa promieniowi: . Ten warunek nie wymaga znajomości punktu styczności, więc działa także wtedy, gdy styczną prowadzisz z punktu leżącego poza okręgiem. Sam wzór na odległość punktu od prostej ma własne hasło: odległość punktu od prostej.
- Z punktu spoza okręgu wychodzą dwie styczne, z punktu na okręgu – jedna, z punktu wewnątrz okręgu – żadna. Dwa odcinki stycznych od do punktów styczności i mają tę samą długość , a czworokąt jest deltoidem z dwoma kątami prostymi przy i .
Ta sama zasada pozwala czytać zadania o okręgu wpisanym w trójkąt: każdy bok trójkąta jest styczną do okręgu, więc środek okręgu jest w odległości od każdej z prostych zawierających boki.
Równanie samego okręgu, środek i promień z postaci kanonicznej lub ogólnej – to hasło równanie okręgu. Liczbę punktów wspólnych prostej i okręgu (zero, jeden, dwa) opisuje hasło prosta i okrąg. Twierdzenia planimetryczne o stycznej i cięciwie są w haśle cięciwa i styczna.
Wzory
Wykres
Wykres 2
Tabela
| Punkt | a | Liczba stycznych | |
|---|---|---|---|
| 2 | mniejsza – wewnątrz okręgu | 0 | |
| 25 | równa – na okręgu | 1 | |
| 89 | większa – poza okręgiem | 2 |
Przykład
Przykład 1 – styczna w punkcie leżącym na okręgu. Okrąg ma równanie . Wyznacz równanie stycznej do tego okręgu w punkcie .
Najpierw sprawdzamy, że leży na okręgu: . Dopełniamy do kwadratów (więcej w haśle o równaniu okręgu):
Środek to , promień . Współczynnik kierunkowy promienia :
Styczna jest prostopadła do , więc i prosta przechodzi przez :
Kontrola: odległość środka od tej prostej to . Ten sam wynik daje wzór ze ściągi: .
Przykład 2 – styczne z punktu spoza okręgu. Z punktu poprowadzono styczne do okręgu . Wyznacz ich równania i długość odcinka stycznej.
Sprawdzamy położenie punktu: , więc styczne są dwie. Szukamy prostej w postaci , czyli . Warunek :
Po rozwinięciu , a składniki z się skracają. Zostaje równanie liniowe , czyli jedna styczna: .
Drugiej stycznej szukamy wśród prostych, których postać nie obejmuje – pionowych. Prosta jest oddalona od środka o , więc to druga styczna (punkt styczności ). Długość stycznej:
Zgadza się z odcinkiem od do na prostej .
Przykład 3 – styczne równoległe do danej prostej. Wyznacz równania stycznych do okręgu równoległych do prostej .
Styczne mają ten sam współczynnik kierunkowy, więc , czyli . Środek to , promień :
Stąd lub . Styczne: i . Dwa rozwiązania równania z wartością bezwzględną to dwie styczne po przeciwnych stronach okręgu.
Porównanie
| Styczna | Sieczna | Cięciwa | |
|---|---|---|---|
| Nazwa angielska | tangent (line) | secant (line) | chord |
| Rodzaj figury | prosta | prosta | odcinek |
| Punkty wspólne z okręgiem | dokładnie 1 | dokładnie 2 | 2 (końce odcinka) |
| Odległość środka od prostej | (prosta zawierająca) |
Styczna to graniczny przypadek siecznej: gdy dwa punkty przecięcia zlewają się w jeden, sieczna staje się styczną. Położenie siecznej względem okręgu omawia hasło prosta i okrąg, a własności cięciwy – cięciwa i styczna.
Typowe błędy
Odwrócony współczynnik bez zmiany znaku. Promień ma , a uczeń zapisuje styczną o współczynniku albo . Prostopadłość to , więc obie operacje naraz: odwracasz i zmieniasz znak, . Sprawdź iloczyn: .
Promień zamiast kwadratu promienia po podniesieniu do kwadratu. Z równania wychodzi . Uczeń pisze po prawej stronie i dostaje zupełnie inne równanie. Kwadrat dotyczy całej strony, także liczby .
Zgubiona styczna pionowa. Prosta nie ma postaci , więc żadne równanie na jej nie znajdzie. Sygnał ostrzegawczy: po podniesieniu do kwadratu skraca się i zostaje równanie liniowe z jednym rozwiązaniem, choć punkt leży poza okręgiem. Wtedy brakująca styczna jest pionowa. Sprawdź to zawsze: czy (styczna pionowa ) albo (pozioma ).
Pole deltoidu jako jeden trójkąt. Pole czworokąta to dwa trójkąty prostokątne i , czyli . Zapis daje pole dwa razy za małe i błędny punkt . W kluczu z 2024 roku pominięty czynnik jest traktowany jako błąd rachunkowy, ale zgubiony drugi trójkąt zmienia metodę.
Jedno położenie punktu zamiast wszystkich. Środek leży na danej prostej, a z treści „" wychodzi równanie z dwoma pierwiastkami. Uczeń bierze jeden. Gdy polecenie brzmi „rozważ wszystkie przypadki", brak drugiego rozwiązania kosztuje punkty: w maju 2024 rozwiązanie z jednym punktem dostawało 4 punkty na 5.
Równanie stycznej w punkcie, który nie leży na okręgu. Wzór daje zawsze jakąś prostą, ale tylko dla punktu z okręgu jest styczną. Najpierw podstaw współrzędne punktu do równania okręgu. Gdy nie wychodzi równość, trzeba szukać stycznych z punktu spoza okręgu (warunek ) albo stwierdzić, że punkt leży wewnątrz i stycznych nie ma.
Sprawdź się
Okrąg ma równanie (środek w początku układu, promień ). Uzupełnij liczbę stycznych poprowadzonych z punktu .
| Punkt | Liczba stycznych | |
|---|---|---|
| 5 | ||
| 25 | ||
| 36 | ||
| 13 |
Promień okręgu poprowadzony do punktu ma współczynnik kierunkowy , więc styczna w tym punkcie ma współczynnik kierunkowy .
Styczna do okręgu w punkcie ma równanie i przecina oś w punkcie , gdzie .
Z punktu poprowadzono styczne do okręgu . Długość odcinka stycznej wynosi .
Pole czworokąta w poprzedniej sytuacji (punkty i to punkty styczności, – środek) wynosi .
Styczne do okręgu równoległe do prostej mają równania . Mniejsza wartość to .
Okrąg o promieniu leży pod prostą i jest do niej styczny. Druga współrzędna jego środka wynosi .
Najczęściej zadawane pytania
Jak napisać równanie stycznej do okręgu w punkcie, który na nim leży?
Policz współczynnik kierunkowy promienia , a styczną weź prostopadłą do niego: . Prosta ma przechodzić przez punkt styczności : . Szybszy zapis bez ułamków: dla okręgu o środku . Gdy promień jest poziomy lub pionowy, styczna jest pionowa lub pozioma i wystarczy albo .
Jak poprowadzić styczną z punktu leżącego poza okręgiem?
Zapisz prostą przez ten punkt, , i przyrównaj odległość środka od tej prostej do promienia. Z równania na wychodzą zwykle dwie wartości, czyli dwie styczne. Sprawdź osobno prostą pionową – nie ma ona współczynnika kierunkowego, więc równanie na jej nie znajdzie. Przykład 2 pokazuje taki przypadek: z równania kwadratowego zostaje liniowe z jednym rozwiązaniem, a drugą styczną jest prosta .
Dlaczego z punktu spoza okręgu wychodzą dwie styczne, a z punktu na okręgu tylko jedna?
Z punktu leżącego na okręgu jedyną prostą prostopadłą do promienia jest styczna w tym punkcie. Z punktu poza okręgiem prosta może „dotknąć" okręgu po jednej i po drugiej stronie odcinka , a oba odcinki stycznych mają tę samą długość. Z punktu wewnątrz okręgu każda prosta przecina okrąg w dwóch punktach, więc styczna nie istnieje.
Jak obliczyć długość stycznej z punktu do okręgu?
Odcinek stycznej jest przyprostokątną trójkąta prostokątnego z kątem prostym przy i przeciwprostokątną . Z twierdzenia Pitagorasa . Dla , i : . Długość liczysz wzorem na odległość dwóch punktów (hasło odległość i środek odcinka).
Czy wzór na równanie stycznej jest na karcie wzorów?
Nie. Na karcie „Wybrane wzory matematyczne" są składniki, z których to rozwiązanie się składa: wzór na odległość punktu od prostej, warunek prostopadłości prostych i twierdzenie o odcinkach stycznych. Równanie stycznej w punkcie, warunek „" i wzór na długość stycznej wyprowadzasz sam z tych trzech.
Jak sprawdzić, czy dana prosta jest styczna do okręgu?
Są dwa sposoby. Pierwszy: policz odległość środka od prostej i porównaj z promieniem; styczność to . Drugi: podstaw równanie prostej do równania okręgu i sprawdź, czy równanie kwadratowe ma dokładnie jedno rozwiązanie, czyli (więcej w haśle układ równań liniowego i kwadratowego). Pierwszy sposób jest zwykle krótszy.
Jak znaleźć punkt styczności?
Punkt styczności to rzut środka na styczną, czyli punkt przecięcia stycznej z prostą przez prostopadłą do niej (hasło równanie prostej pokazuje, jak zapisać prostą przez punkt o danym kierunku). W Przykładzie 2 dla pionowej stycznej jest to od razu , bo promień do niej jest poziomy.
Powiązane zagadnienia
Zagadnienia z tego samego obszaru matury – warto je powtórzyć razem: