Wszystkie zagadnienia: Liczby i algebra
podstawowy matura podstawowa z matematykimatura rozszerzona z matematykipotęgiprawa działańnotacja wykładnicza

Potęgi i prawa działań na potęgach

01

Opis

Potęga ana^n to skrócony zapis mnożenia: liczbę aa (podstawę) mnożymy przez siebie nn razy, gdzie nn (wykładnik) mówi, ile razy. Na przykład 25=2⋅2⋅2⋅2⋅2=322^5 = 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 2 = 32. Na maturze potęgi służą głównie do tego, żeby bez kalkulatora uprościć wyrażenie z ogromnymi liczbami, takimi jak 949^4 czy 5125^{12}, więc liczy się nie obliczanie, tylko przekształcanie.

Wykładnik może być też zerem albo liczbą ujemną. Umowy są dwie i obie są na karcie wzorów: dla a≠0a \neq 0 mamy a0=1a^0 = 1 oraz a−n=1ana^{-n} = \frac{1}{a^n}. Ujemny wykładnik nie robi więc liczby ujemnej – odwraca ją: 2−3=182^{-3} = \frac{1}{8}.

Cztery zasady, na których opiera się to hasło:

  • potęgi o tej samej podstawie mnożymy, dodając wykładniki, a dzielimy, odejmując je,
  • potęgę potęgi liczymy, mnożąc wykładniki,
  • potęgi o tym samym wykładniku wolno połączyć pod jedną podstawą (iloczyn lub iloraz podstaw),
  • gdy podstawy są różne, a prawa nie działają, najpierw sprowadzamy do wspólnej podstawy (9=329 = 3^2, 4=224 = 2^2, 27=3327 = 3^3) albo wyłączamy wspólną potęgę przed nawias.

Osobna sprawa to notacja wykładnicza: zapis liczby w postaci a⋅10ka \cdot 10^k, gdzie kk jest liczbą całkowitą, a aa zwykle leży w przedziale [1,10)[1, 10). Liczba 0,000320{,}00032 to 3,2⋅10−43{,}2 \cdot 10^{-4}, a 4500⋅200004500 \cdot 20000 liczymy jako 4,5⋅103⋅2⋅104=9⋅1074{,}5 \cdot 10^3 \cdot 2 \cdot 10^4 = 9 \cdot 10^7 – mnożymy osobno liczby przed dziesiątkami, osobno dziesiątki.

Na karcie wzory z wykładnikami całkowitymi obowiązują dla wszystkich a≠0a \neq 0 i b≠0b \neq 0; dla wykładników rzeczywistych karta wymaga a>0a > 0 i b>0b > 0.

Pierwiastki i wykładnik ułamkowy mają osobne hasła: pierwiastki i potęga o wykładniku wymiernym. Tutaj wykładniki są całkowite.

02

Wzory

Definicja potęgi karta CKE
an=a⋅a⋅…⋅a⏟n razya^n = \underbrace{a \cdot a \cdot \ldots \cdot a}_{n \text{ razy}}
Dla liczby całkowitej dodatniej nn i dowolnej liczby rzeczywistej aa.
Wykładnik zero karta CKE
a0=1a^0 = 1
Dla a≠0a \neq 0.
Wykładnik ujemny karta CKE
a−n=1ana^{-n} = \frac{1}{a^n}
Dla a≠0a \neq 0 i nn całkowitego dodatniego.
Mnożenie przy tej samej podstawie karta CKE
ar⋅as=ar+sa^r \cdot a^s = a^{r+s}
Podstawa zostaje, wykładniki się dodają.
Dzielenie przy tej samej podstawie karta CKE
aras=ar−s\frac{a^r}{a^s} = a^{r-s}
Podstawa zostaje, wykładniki się odejmują.
Potęga potęgi karta CKE
(ar)s=ar⋅s(a^r)^s = a^{r \cdot s}
Wykładniki się mnożą.
Potęga iloczynu karta CKE
(a⋅b)r=ar⋅br(a \cdot b)^r = a^r \cdot b^r
Ten sam wykładnik przy każdej podstawie.
Potęga ilorazu karta CKE
(ab)r=arbr\left(\frac{a}{b}\right)^r = \frac{a^r}{b^r}
Dla b≠0b \neq 0.
Odwrócenie ułamka
(ab)−n=(ba)n\left(\frac{a}{b}\right)^{-n} = \left(\frac{b}{a}\right)^{n}
Wynika z wykładnika ujemnego; dla a≠0a \neq 0, b≠0b \neq 0.
Znak potęgi
(−a)n=an dla n parzystego,(−a)n=−an dla n nieparzystego(-a)^n = a^n \text{ dla } n \text{ parzystego},\quad (-a)^n = -a^n \text{ dla } n \text{ nieparzystego}
Wynika z mnożenia znaków; dotyczy nawiasu wokół ujemnej podstawy.
Notacja wykładnicza
a⋅10ka \cdot 10^k
kk całkowite, aa zwykle z przedziału [1,10)[1, 10). Tego zapisu nie ma na karcie.
03

Tabela

Potęgi liczb 2, 3, 5 i 10 – warto rozpoznawać je bez liczenia
nn2n2^n3n3^n5n5^n10n10^n
-318\frac{1}{8}127\frac{1}{27}1125\frac{1}{125}11000\frac{1}{1000}
-214\frac{1}{4}19\frac{1}{9}125\frac{1}{25}1100\frac{1}{100}
-112\frac{1}{2}13\frac{1}{3}15\frac{1}{5}110\frac{1}{10}
011111111
12233551010
244992525100100
388272712512510001000
4161681816256251000010000
5323224324331253125100000100000
66464729729156251562510000001000000
71281282187218778125781251000000010000000
825625665616561390625390625100000000100000000
04

Przykład

Przykład 1 – wspólna podstawa. W marcu 2026 (próbna matura, poziom podstawowy, zadanie 3, za 1 punkt) trzeba było uprościć 310⋅9202715\frac{3^{10} \cdot 9^{20}}{27^{15}}. Podstawy 99 i 2727 są potęgami trójki: 9=329 = 3^2, 27=3327 = 3^3. Zamieniamy je i stosujemy prawo potęgi potęgi:

310⋅(32)20(33)15=310⋅340345=350345=35\frac{3^{10} \cdot (3^2)^{20}}{(3^3)^{15}} = \frac{3^{10} \cdot 3^{40}}{3^{45}} = \frac{3^{50}}{3^{45}} = 3^{5}

Wynik to 35=2433^5 = 243. Szybkie sprawdzenie wykładników: 10+40−45=510 + 40 - 45 = 5.

Przykład 2 – wyłączanie wspólnej potęgi. W maju 2025 (poziom podstawowy, zadanie 2, za 1 punkt) liczono 512+513+514512\frac{5^{12} + 5^{13} + 5^{14}}{5^{12}}. Sumy potęg nie da się zwinąć prawem mnożenia, więc w liczniku wyłączamy najmniejszą potęgę przed nawias:

512⋅(1+5+25)512=1+5+25=31\frac{5^{12} \cdot (1 + 5 + 25)}{5^{12}} = 1 + 5 + 25 = 31

Pomaga tu to, że 513=512⋅55^{13} = 5^{12} \cdot 5 i 514=512⋅525^{14} = 5^{12} \cdot 5^2. Wynik wynosi 3131.

Przykład 3 – różne podstawy, łączenie pod jedną. W maju 2026 (poziom podstawowy, zadanie 5) o liczbie 412⋅5244^{12} \cdot 5^{24} pytano, czy jest podzielna przez 2020 i czy ma 25 cyfr. Podstawy są różne, ale 524=(52)12=25125^{24} = (5^2)^{12} = 25^{12}, więc wykładniki da się zrównać i użyć prawa potęgi iloczynu:

412⋅524=412⋅2512=(4⋅25)12=10012=10244^{12} \cdot 5^{24} = 4^{12} \cdot 25^{12} = (4 \cdot 25)^{12} = 100^{12} = 10^{24}

Liczba 102410^{24} to jedynka i 24 zera, czyli ma 25 cyfr. Dzieli się przez 2020, bo 102420=5⋅1022\frac{10^{24}}{20} = 5 \cdot 10^{22} jest całkowite. Oba stwierdzenia są prawdziwe (klucz: PP).

05

Porównanie

ZapisPo polskuPo angielskuWartość
252^{5}potęga, podstawa 22, wykładnik 55power, base 22, exponent 553232
2−32^{-3}potęga o wykładniku ujemnymnegative exponent18\frac{1}{8}
(−2)4(-2)^{4}potęga liczby ujemnejpower of a negative number1616
−24-2^{4}liczba przeciwna do 242^{4}negation of a power−16-16
4,5⋅1034{,}5 \cdot 10^{3}notacja wykładniczascientific notation45004500

Dwa środkowe wiersze wyglądają prawie tak samo, a różnią się znakiem – o tym jest jeden z błędów niżej.

06

Typowe błędy

Mnożenie wykładników zamiast dodawania. Przy mnożeniu potęg o tej samej podstawie uczeń pisze 23⋅24=2122^3 \cdot 2^4 = 2^{12}. Wychodzi 40964096 zamiast 128128. Dodajemy wykładniki: 23⋅24=27=1282^3 \cdot 2^4 = 2^7 = 128. Mnożymy je dopiero przy potędze potęgi, (23)4=212(2^3)^4 = 2^{12}.

Zmiana podstawy przy mnożeniu. Zapis 23⋅24=472^3 \cdot 2^4 = 4^7 łączy podstawy (2⋅22 \cdot 2) i dodaje wykładniki. Wychodzi 1638416384 zamiast 128128. Podstawa przy tej samej podstawie zostaje bez zmian. W zadaniu z sześciu składników 61006^{100} nie wolno zamienić sumy na 3610036^{100} – patrz niżej.

Prawa użyte przy różnych podstawach i wykładnikach. Wyrażenie 23⋅34=6482^3 \cdot 3^4 = 648 nie jest równe 67=2799366^7 = 279936. Prawo ar⋅asa^r \cdot a^s wymaga tej samej podstawy, a ar⋅bra^r \cdot b^r – tego samego wykładnika. Gdy nie zachodzi żaden z tych warunków, najpierw sprowadź podstawy do wspólnej (4=224 = 2^2, 9=329 = 3^2) albo policz wprost.

Wykładnik ujemny jako liczba ujemna. Zapis 2−3=−82^{-3} = -8 jest błędny; poprawnie 2−3=123=182^{-3} = \frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}. Minus w wykładniku odwraca liczbę, a znaku wyniku nie zmienia: potęga liczby dodatniej jest dodatnia.

Nawias przy ujemnej podstawie. (−2)4=16(-2)^4 = 16, ale −24=−16-2^4 = -16, bo potęgowanie wykonujemy przed zmianą znaku. Przy wykładniku nieparzystym oba zapisy dają ten sam wynik: (−2)3=−23=−8(-2)^3 = -2^3 = -8. Gdy podstawia się liczbę ujemną do wzoru, zawsze bierz ją w nawias.

Potęgowanie sumy rozbijane na składniki. (2+3)2(2 + 3)^2 to 2525, a nie 22+32=132^2 + 3^2 = 13. Prawo potęgi iloczynu dotyczy iloczynu podstaw, nie sumy. Rozwinięcie kwadratu sumy ma osobne hasło: wzory skróconego mnożenia.

Zwijanie sumy potęg jednym działaniem. Zapis 512+513=5255^{12} + 5^{13} = 5^{25} daje liczbę ogromnie za dużą (525≈3⋅10175^{25} \approx 3 \cdot 10^{17}, a suma to nieco ponad 1,4⋅1091{,}4 \cdot 10^9). Podobnie 6100+6100=62006^{100} + 6^{100} = 6^{200} jest fałszem, bo jest to 2⋅61002 \cdot 6^{100}. Sumy potęg nie ma prawa zwijającego – wyłącz wspólną potęgę przed nawias, jak w przykładzie 2.

07

Sprawdź się

Uzupełnij wartości potęg.

WyrażenieWartość
2−32^{-3}
10−210^{-2}
(23)−2\left(\frac{2}{3}\right)^{-2}

Wyrażenie 35⋅3−23^5 \cdot 3^{-2} jest równe 3k3^k dla k=k = .

Wyrażenie 943−20\frac{9^4}{3^{-20}} po zamianie 9=329 = 3^2 jest równe 3k3^k dla k=k = .

Wartość wyrażenia 512+513+514512\frac{5^{12} + 5^{13} + 5^{14}}{5^{12}} wynosi .

Zapis (23)4=2k(2^3)^4 = 2^k ma wykładnik k=k = .

Liczba 6100+6100+6100+6100+6100+61006^{100} + 6^{100} + 6^{100} + 6^{100} + 6^{100} + 6^{100} jest równa 6k6^k dla k=k = .

Liczba 412⋅5244^{12} \cdot 5^{24} w zapisie dziesiętnym ma cyfr.

Liczba 0,000320{,}00032 w notacji wykładniczej ma postać 3,2⋅10k3{,}2 \cdot 10^k dla k=k = .

Wartość wyrażenia −24-2^4 wynosi .

08

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego a0=1a^0 = 1?

To umowa, ale wynika z praw działań. Skoro a3a3=1\frac{a^3}{a^3} = 1, a z prawa dzielenia a3a3=a3−3=a0\frac{a^3}{a^3} = a^{3-3} = a^0, to jedyna wartość, przy której wzór nadal działa, to a0=1a^0 = 1. Umowa dotyczy a≠0a \neq 0.

Czy 000^0 jest równe 11?

Na karcie wzorów definicja a0=1a^0 = 1 jest podana tylko dla a≠0a \neq 0, więc wyrażenia 000^0 nie traktuje się jak zwykłej wartości i nie opieramy na nim rozwiązań. W zadaniach maturalnych wykładnik zero pojawia się przy podstawie różnej od zera.

Co oznacza ujemny wykładnik?

Odwrotność potęgi o wykładniku dodatnim: a−n=1ana^{-n} = \frac{1}{a^n}. Dla ułamka odwracamy go i zmieniamy wykładnik na dodatni: (23)−2=(32)2=94\left(\frac{2}{3}\right)^{-2} = \left(\frac{3}{2}\right)^{2} = \frac{9}{4}. Znak wyniku zależy tylko od podstawy i parzystości wykładnika.

Jak dodawać i odejmować potęgi?

Nie ma na to prawa, które zwija sumę do jednej potęgi. Gdy składniki mają tę samą podstawę, wyłącz najmniejszą potęgę przed nawias: 512+513=512(1+5)=6⋅5125^{12} + 5^{13} = 5^{12}(1 + 5) = 6 \cdot 5^{12}. Gdy podstawy są różne, spróbuj najpierw sprowadzić je do wspólnej.

Jak sprowadzić potęgi do wspólnej podstawy?

Szukaj liczby, której potęgami są wszystkie podstawy w zadaniu: 4,8,164, 8, 16 to potęgi dwójki, a 9,27,819, 27, 81 to potęgi trójki. Zamień każdą podstawę (9=329 = 3^2), potem zastosuj prawo potęgi potęgi (ar)s=ars(a^r)^s = a^{rs} i dodaj albo odejmij wykładniki. Tak rozwiązuje się zadania z arkuszy, w których odpowiedź jest podana jako jedna potęga.

Jak zapisać liczbę w notacji wykładniczej?

Przesuń przecinek tak, żeby przed nim została jedna cyfra różna od zera, i policz, o ile miejsc go przesunięto. Przesunięcie w lewo daje dodatni wykładnik dziesiątki, w prawo – ujemny. Liczba 4500045000 to 4,5⋅1044{,}5 \cdot 10^4, a 0,000320{,}00032 to 3,2⋅10−43{,}2 \cdot 10^{-4}.

Czy prawa działań działają dla ujemnych podstaw?

Tak, o ile wykładniki są całkowite. Karta stwierdza, że przy wykładnikach całkowitych prawa obowiązują dla wszystkich a≠0a \neq 0 i b≠0b \neq 0, więc na przykład (−2)3⋅(−2)2=(−2)5=−32(-2)^3 \cdot (-2)^2 = (-2)^5 = -32. Dla wykładników niecałkowitych podstawa musi być dodatnia – tym zajmuje się hasło o potędze o wykładniku wymiernym.

↗

Powiązane zagadnienia